امروزه کمتر کسی است که با بحران های محیط زیستی آشنا نباشد، اگرچه هنوز هم بسیاری از آدمیان این بحران ها را جدی نمی گیرند و بهتر است بگوییم برای محیط زیست هیچ ارزشی قائل نیستند. افزایش گازهای گلخانه ای، گرم شدن کره زمین، خشک سالی ها، افزایش طوفان های گرد و خاک، بروز و شیوع بالای بیماری های عفونی، کاهش آبهای آشامیدنی و… همه اتفاقاتی هستند که در نتیجه فعالیت های مخرب و افسارگسیخته انسانی و عدم احترام به اصول حفاظت از محیط زیست پدید آمده اند. اکنون تردیدی نیست که افزایش گازهای گلخانه ای (دی‌اکسید کربن،دی‌ نیتروژن اکسید، متان، بخار آب و ازت) ناشی از صنعتی شدن ملت هاست و مهترین علت افزایش گرمای کره زمین می باشد.

نمودار فوق (“Global Annual Mean Surface Air Temperature Change”. NASA. Retrieved 23 February 2020.) به خوبی نشان می دهد که گرم شدن تدریجی کره زمین طی ۱۰۰ سال اخیر، تا چه حد نگران کننده است. گرم شدنی که به دنبال آن خشک سالی،افزایش طوفان ها،ذوب شدن یخ های قطبی و بالا رفتن آب اقیانوس ها از مشخص ترین پیامدهای آن است و حتی شیوع بعضی بیماری ها در فصل های گرم که شاهد آن هستم را می توان نتیجه ی مستقیم دخالت انسان در طول زمان دانست.
وجود بیماری های نوپدید زئونوز(مشترک بین انسان و دام) که بسته به تغییرات محیط زیستی که توسط آدمی انجام میشود خود دلیلی براین مدعاست.

شیوع بیماری وبا که سالیانه هزاران نفر را به کام مرگ می کشاند ارتباط مستقیمی با گرم شدن هوا دارد. هر سال با افزایش دما و گرم شدن هوا شرایط برای رشد میکروب وبا در محیط فراهم شده و به همین جهت زمینه ابتلای انسان به این بیماری فراهم می‌شود. یکی از مهم‌ترین دلایل شیوع بیماری وبا، وجود آب آلوده است که می‌تواند منجر به تشدید این بیماری شود. با توجه به کمبود آب سالم و بهداشتی، وقوع سیل و وجود سیلاب ها که خود ناشی از تغییرات اقلیمی است می تواند این بیماری مرگبار را افزایش دهد که همانطور که آمار مربوط به این بیماری را نشان می دهد بیشترین بروز و شیوع و مرگ و میر در فصل گرما می باشد.

شیوع مسمومیت های غذایی در فصل ها و ماه های گرم سال در کشور های مختلف به علت فراهم شدن محیط مناسب برای رشد باکتری ها و ویروس ها خود یک معضل برزگیست که روز به روز بزرگتر و جدی تر می شود.

می توان گفت مالاريا مهمترين عفونت انگلي در انسان می باشد كه انتشار جهاني آن بيشتر در نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري است.

انواع بیماری های پوستی،تب تیفوئید،افزایش بیماری ویروسی زیکا،افزایش سالیانه مراجعه کنندگان به اورژانس های بیمارستانی در اثر گرمازدگی در روز های گرم سال و…. که همه ناشی از افزایش دمای هوا می باشد.

افزایش شمار بستری در بیمارستان ها به علت مشکلات تنفسی به دلیل آلودگی هوا و معضل بزرگ ریزگرد ها نمونه های مشخصی از تغییرات اقلیمی به علت دخالت های انسانی است که روز به روز بشریت را به نابودی نزدیک می کند. ریزگرد ها که نه تنها انسانهایی که دارای بیماری های زمینه ای مثل آسم و…هستند را هدف می گیرد بلکه عملکرد دستگاه تنفسی کودکان را نیز دچار اختلال میکند.
روند افزایشی سالیانه مراجعه کنندگان به اورژانس ها به علت گرمازدگی که نشانه ی روند افزایی دما است نشانه ی دیگر از استفاده ی غیر اصولی ازمنابع طبیعی توسط انسان است.

اما آنچه که امروزه ذهن بشر را درگیرخود نموده بروز بیماری های نوپدید است که مهمترین علت آن را شاید بتوان عدم توازن و تعادل در محیط زیست دانست که فرصت رشد و تکثیر این ویروس ها و باکتری ها را ایجاد کرده است و چرخه تکثیر و انتقال آن ها را زیاد می کند.
بیماری هایی که به علت گسترش بالا شاید بشر حتی فرصی برای بررسی و شناخت آن پیدا نکند، زنگ خطر هایی که شاید خبر از یک پیامد غیر قابل کنترل دارد.

در نهایت باید به این نکته متذکر شویم که رفتارهای مسئولانه فردی و گروهی دربرابر محیط زیست را می توان به عنوان اصلی ترین عامل جهت جلوگیری از بروز و تکثیر بیماری های واگیر دانست و به خاطر بسپاریم که حیات انسان به حیات طبیعت و محیط زیست وابسته است.

حسین قاضی – پزشک؛ گروه بهداشت و محیط زیست؛